Κείμενο:
Πετρέλαιο αντί Τροφίμων»: Λαθρεμπόριο με ελληνική σημαία
Το πασίγνωστο σκάνδαλο με το πετρέλαιο του Σαντάμ διεκπεραιώθηκε με καράβια Ελλήνων εφοπλιστών. Με τη σφραγίδα και τη συνενοχή των ΗΠΑ, ένα μήνα πριν από την εισβολή στο Ιράκ.
Ήταν η μεγαλύτερη επιχείρηση λαθρεμπορίου πετρελαίου στα 15 χρόνια του εμπάργκο κατά του Ιράκ. Μια επιχείρηση που σχεδιάστηκε με τη συμμετοχή τριών κυβερνήσεων. Διήρκεσε 2 μήνες και είχε τζίρο 200 εκ. δολάρια, εκ των οποίων 50 εκ. για τον Σαντάμ. Την επιχείρηση έφεραν σε πέρας 7 παράτολμα δεξαμενόπλοια, περνώντας μέσα από τις γραμμές των πολεμικών σκαφών της Πολυεθνικής Δύναμης του ΟΗΕ.
Σ’ αυτήν την υπόθεση κανένας δεν είναι αυτός που φαίνεται. Γνωρίζαμε για το λαθρεμπόριο πετρελαίου από τον Σαντάμ Χουσεΐν, με αποκορύφωμα το πρόγραμμα του ΟΗΕ «Πετρέλαιο αντί Τροφίμων», το οποίο αποτέλεσε και αφορμή διαβολής του Οργανισμού από τις ΗΠΑ. Αυτό που αποκαλύπτει η ΓΑΛΕΡΑ είναι ότι τα 5 από τα 7 πλοία που ενεπλάκησαν σ’ αυτήν τη διαβόητη υπόθεση ανήκαν σε κραταιούς και ευυπόληπτους Έλληνες εφοπλιστές. Ένα απ’ αυτά, μάλιστα, έγινε αντιληπτό επ’ αυτοφόρω. Ήταν το δεξαμενόπλοιο Argosea του Ομίλου Τσάκου.
Και επίσης, κάτι που κανείς δεν θα μπορούσε να φανταστεί: την επιχείρηση λαθρεμπορίου από την οποία πλούτισε ο Σαντάμ γνώριζαν και ενθάρρυναν οι ΗΠΑ. Ένα μόλις μήνα προτού εισβάλουν στο Ιράκ για να... ανατρέψουν τον «τύραννο».
«Πετρέλαιο αντί Δολαρίων»
Το εμπάργκο κατά του Ιράκ κράτησε 15 χρόνια (1990-2005) και κόστισε τη ζωή σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, ιδίως παιδιά. Με απόφαση του ΟΗΕ, το 1997 εφαρμόστηκε το πρόγραμμα «Πετρέλαιο αντί Τροφίμων»: Το Ιράκ μπορούσε να εξαγάγει μονάχα ορισμένες ποσότητες πετρελαίου, κι αυτές υπό όρους. Σε αντάλλαγμα, μπορούσε να εισαγάγει τρόφιμα, φάρμακα και απολύτως αναγκαίο ανθρωπιστικό υλικό. Ωστόσο, αντί το πρόγραμμα να βοηθήσει το λαό του Ιράκ, πλούτισε ακόμα περισσότερο το ιρακινό καθεστώς. Ανάλογα με το ποιος μετρά, το σκάνδαλο «Πετρέλαιο αντί Τροφίμων» υπολογίζεται πως απέφερε στον Σαντάμ από 10 δις δολάρια (σύμφωνα με την έκθεση Duelfer της CIA) μέχρι 21 δις δολάρια (σύμφωνα με την αμερικανική Γερουσία). Για τις ΗΠΑ ήταν η τέλεια δικαιολογία: Με αιχμή υποεπιτροπές της Γερουσίας και την έκθεση της CIA, η κυβέρνηση Μπους επιτέθηκε κατά του ΟΗΕ, καταλογίζοντας την ευθύνη προσωπικά στο γενικό γραμματέα Κόφι Ανάν. Όπως θα φανεί πιο κάτω, στην πραγματικότητα οι ρόλοι ήταν αντίστροφοι...
Για δύο ολόκληρα χρόνια, η υπόθεση του λαθρεμπορίου στο Κορ Αλ Αμάγια παρέμεινε κοινό μυστικό, περιοριζόμενη σε φήμες και δημοσιεύματα του διεθνούς ναυτιλιακού Tύπου. Αλλά το Σεπτέμβριο του 2005, η επιτροπή Βόλκερ του ΟΗΕ δημοσίευσε την τελική εκδοχή της έκθεσής της για το σκάνδαλο «Πετρέλαιο αντί Τροφίμων». Σύνολο, γύρω στις 500 σελίδες. Σ’ αυτήν γινόταν αναφορά, χωρίς περιστροφές, στα όσα διημήφθησαν στο λιμάνι Κορ Αλ Αμάγια το Φεβρουάριο του 2003, ένα μήνα προτού οι ΗΠΑ εισβάλουν στο Ιράκ.
Λέει η έκθεση Βόλκερ: «Στις αρχές του 2003 η Ιορδανία αποφάσισε –με τη βοήθεια των ΗΠΑ– να επιχειρήσει τη μεγαλύτερη σειρά συναλλαγών λαθρεμπορίου που έλαβαν χώρα καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος. Αφορούσε την παράνομη αγορά και πώληση 7,7 εκ. βαρελιών πετρελαίου από το ιρακινό λιμάνι Κορ Αλ Αμάγια και απέφερε περίπου 54 εκ. δολάρια παράνομων προσόδων στο καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν». Ποιος όμως φόρτωσε τα 7,7 εκατομμύρια βαρέλια;
Ιανουάριος 2003: το σχέδιο «Millennium»
Το ντιλ κλείστηκε στις αρχές του 2003, παραμονές της εισβολής των ΗΠΑ στο Ιράκ. Την πρόταση έκανε στον υπουργό Πετρελαίου του Ιράκ, Σαμίρ Αλ Νετζμ, κάποιος μυστηριώδης «Μίστερ Σαχίν», επιχειρηματίας από την Ιορδανία. Ο ιρακινός υπουργός φοβήθηκε ότι οι Αμερικανοί θα έπαιρναν είδηση την επιχείρηση, αλλά ο κ. Σαχίν τον καθησύχασε, ισχυριζόμενος ότι έχει δυνατές φιλίες στο υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ και στη CIA. (Το 2004, το υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ ανέθεσε στην εταιρεία του κ. Σαχίν συμβόλαιο ύψους 71 εκ. δολαρίων για την προμήθεια καυσίμων στο μεταπολεμικό Ιράκ).
Ο Μίστερ Σαχίν δεν λειτουργούσε για τον εαυτό του. Χρησιμοποίησε ως βιτρίνα μια εταιρεία, ονόματι Millennium. Πίσω από τη Millennium, βάσει ειδικού πληρεξουσίου, βρισκόταν η κυβέρνηση της Ιορδανίας.
Τον Ιανουάριο του 2003, η Millennium ζήτησε από την Odin Marine, ναυτιλιακή εταιρεία μεσιτείας, να βρει εφοπλιστές που θα δέχονταν να φορτώσουν το ιρακινό πετρέλαιο. Ένας μεσίτης που ανακατεύτηκε στη συμφωνία δήλωσε στους Financial Times: «Οι εφοπλιστές ήταν πολύ επιφυλακτικοί. Έλαβαν χαρτιά με κάθε είδους κυβερνητική σφραγίδα, που έλεγαν ότι όλα ήταν νόμιμα, αλλά στην πραγματικότητα δεν είχαν λάβει τίποτα από τον ΟΗΕ».
Οι εφοπλιστές τελικά βρέθηκαν. Λέει ένας από τους μεσίτες στους Financial Times: «Ένα από τα πλοία που έκλεισα ήταν το Argosea, το οποίο ανήκε στην ελληνική ναυτιλιακή εταιρεία του Τσάκου». Πράγματι, το Argosea, ένα δεξαμενόπλοιο κατασκευής 1980, με σημαία Μάλτας, «ήταν το πρώτο πλοίο που θα φόρτωνε πετρέλαιο από το λιμάνι Κορ Αλ Αμάγια» [έκθεση Βόλκερ, σελ. 222].
Το σχέδιο είχε δύο μέρη: Πρώτα τα τάνκερ θα φόρτωναν το ιρακινό πετρέλαιο από το «παράνομο» λιμάνι Κορ Αλ Αμάγια (αντί για το νόμιμο Μίνα Αλ Μπακρ). Για την ακρίβεια, πρόκειται για σταθμούς φόρτωσης πετρελαίου (terminals). Έπειτα θα κατευθύνονταν προς το λιμάνι της Άκαμπα στην Ερυθρά Θάλασσα, όπου θα ανέμεναν σουπερτάνκερ, έτοιμα να παραλάβουν εν μέσω θαλάσσης το παράνομο φορτίο.
15-18 Φεβρουαρίου 2003: Το Argosea φορτώνει
Ακολουθώντας τις γραπτές οδηγίες της ιορδανικής Millennium, ο καπετάνιος του Argosea, Βλαδιμίρ Εγκοσίν, προσέγγισε πρώτα το «νόμιμο» λιμάνι Αλ Μπακρ, ύστερα όμως από λίγο κατευθύνθηκε στο γειτονικό Κορ Αλ Αμάγια, όπου στις 15 Φεβρουαρίου άρχισε να φορτώνει πετρέλαιο.
Το Argosea δεν ήταν το μοναδικό τάνκερ που ναυλώθηκε από τη Millennium για να φορτώσει στο Κορ Αλ Αμάγια. Η έκθεση Βόλκερ του ΟΗΕ κάνει λόγο για επτά πλοία, κατονομάζει όμως μόνο το Argosea.
Η ΓΑΛΕΡΑ έχει συγκεντρώσει στοιχεία σχετικά με τα άλλα πλοία που συμμετείχαν στην επιχείρηση, καθώς και τις εταιρείες στις οποίες ανήκαν. Όμως, επειδή η έκθεση Βόλκερ δεν αναφέρεται ονομαστικά σ’ αυτά, είμαστε υποχρεωμένοι να πράξουμε το ίδιο και να περιοριστούμε μόνο σε μια στατιστική γύρω από την εθνικότητά τους. Από τα εφτά πλοία, τα πέντε ανήκαν σε Έλληνες εφοπλιστές, ένα σε κυπριακή εταιρεία, και ένα σε αμερικανική. Τέλος, τέσσερα ακόμα πλοία (όλα ελληνικά) ναυλώθηκαν από τη Millennium για τον ίδιο σκοπό, αλλά τελικά για διάφορους λόγους (είτε επειδή άλλαξαν γνώμη την τελευταία στιγμή είτε επειδή δεν τα κατάφεραν) δεν φόρτωσαν στο Κορ Αλ Αμάγια.
Ο Όμιλος Τσάκου απολογείται
Για τον Όμιλο Τσάκου η υπόθεση του Argosea ήταν μια δοκιμασία για την έξωθεν καλή μαρτυρία του. (Φυσικά η δοκιμασία αφορούσε μόνο τα διεθνή ΜΜΕ, αφού τα ελληνικά σφύριζαν αμέριμνα...). Πώς θα φαινόταν στους μετόχους το γεγονός ότι μια εταιρεία που το Μάρτιο του 2002 είχε γίνει δεκτή στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, το Φεβρουάριο του 2003, παραμονές μάλιστα της αμερικανικής εισβολής στο Ιράκ, βοήθησε στον πλουτισμό του Σαντάμ;
Η άμυνα του Ομίλου διαρθρώθηκε σε δύο μέρη: Πρώτον, η Τsakos Energy Navigation (η εισηγμένη στο χρηματιστήριο) έσπευδε να διαχωρίσει τη θέση της από την Tsakos Shipping and Trading: «Το πλοίο [το Argosea] δεν ανήκει στο στόλο της ΤΕΝ. Εμείς στην ΤΕΝ κάνουμε το παν ώστε τα πλοία μας να λειτουργούν εντός των παραμέτρων των διεθνών κανονισμών» (21/3/2001).
Όμως, στο site της TEN διαβάζουμε: «Τον στόλο της ΤΕΝ διαχειρίζεται η εταιρεία του Ομίλου, Tsakos Shipping and Trading, μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες διαχείρισης πλοίων στον κόσμο».
Από την άλλη, η Tsakos Shipping and Trading υποστήριξε πως όλα έγιναν νόμιμα. Ο γενικός διευθυντής της Χ. Χατζημιχαήλ δήλωσε από την Αθήνα: «Ο ΟΗΕ ήταν σε πλήρη γνώση της φόρτωσης του Argosea από το συγκεκριμένο λιμάνι. Το πλοίο είχε ναυλωθεί από μια υπαρκτή και ευυπόληπτη εταιρεία».
Είναι αληθές ότι το Argosea είχε ζητήσει και λάβει επανειλημμένα διαβεβαιώσεις από τη Millennium πως όλα ήταν νόμιμα. Όμως, σύμφωνα με αξιόπιστη πηγή, η αρμόδια υπηρεσία του ΟΗΕ είχε επικοινωνήσει με τον καπετάνιο του Argosea και τον είχε προειδοποιήσει ότι η ενέργεια αυτή ήταν παράνομη.
Η επιχείρηση δεν θα μπορούσε να είναι νόμιμη, καθώς ο ΟΗΕ είχε ρητά ορίσει πως η εξαγορά πετρελαίου επιτρέπεται μόνο από ένα λιμάνι του Ιράκ: το Μίνα Αλ Μπακρ (καθώς και από το τουρκικό λιμάνι Τσεϊχάν). Όχι από το Κορ Αλ Αμάγια, όπου φόρτωσε το Argosea (και τα άλλα ελληνικά τάνκερ).
22 Φεβρουαρίου: Πώς τους πήραν είδηση
Η επιχείρηση του Κορ Αλ Αμάγια παραήταν μεγάλη για να μην την προσέξει κανένας. Πρώτες την πήραν είδηση οι εταιρείες που φόρτωναν νόμιμα πετρέλαιο στο γειτονικό Αλ Μπακρ. Επειδή ο ίδιος πετρελαιαγωγός εξυπηρετούσε και τα δύο λιμάνια, ο ρυθμός φόρτωσης πετρελαίου στο Αλ Μπακρ καθυστερούσε... Παράλληλα, καθώς το «νόμιμο» Αλ Μπακρ απέχει μόλις 6 μίλια από το «παράνομο» Αλ Αμάγια, κάποια από τα τάνκερ της λαθραίας επιχείρησης έγιναν αντιληπτά με... κιάλια. Οι επιθεωρητές του ΟΗΕ σημείωσαν τα ονόματά τους και επικοινώνησαν με τη στρατιωτική δύναμη. Δεν πήραν απάντηση: Ο επικεφαλής των επιθεωρητών, Μισέλ Τέλινγκς, ενημέρωσε τους εκπροσώπους των ΗΠΑ αλλά έκπληκτος «δεν πήρε καμία απάντηση από την Ουάσιγκτον» [...] «Ενώ σε άλλες περιπτώσεις η Ναυτική Δύναμη Επέμβασης (Μaritime Intervention Force - ΜIF) αντιδρούσε αμέσως σε καταγγελίες για λαθρεμπόριο, εδώ σιώπησε».
Στις 17 Φεβρουαρίου ο εκπρόσωπος του γραφείου συντονισμού της ΜIF, αναφερόμενος στο Argosea, εξανίσταται: «Δεν μπορώ να καταλάβω πώς αυτοί οι άνθρωποι νομίζουν πως θα τη γλιτώσουν». Και όμως, τη γλίτωσαν.
Το Argosea συνέχισε ανενόχλητο τη φόρτωση ως τις 18 Φεβρουαρίου. Ένα εκατομμύριο βαρέλια, αξίας 25 εκ. δολαρίων. Το ίδιο έκαναν αργότερα με τη σειρά τους και τα άλλα τάνκερ –είναι χαρακτηριστικό ότι η φόρτωση συνεχιζόταν μέχρι τα μέσα Μαρτίου.
26 Φεβρουαρίου: Oι Αμερικανοί κάνουν πλάτες
Το θέμα βγαίνει στο φως για πρώτη φορά στην πρώτη σελίδα της Wall Street Journal στις 22 Φεβρουαρίου, με ρητή αναφορά στο Argosea. Στις 26 Φεβρουαρίου, κι ενώ ακόμα η επιχείρηση δεν έχει ολοκληρωθεί, η επιθεώρηση «Energy Intelligence Briefing» απορεί: «Τα πλοία διέφυγαν χωρίς να τα σταματήσει η υπό αμερικανική ηγεσία MIF, η οποία περιπολεί στα διεθνή ύδατα και ελέγχει όλα τα ύποπτα σκάφη –ακόμα και ξύλινες βάρκες».
Όπως σημειώνει η Τζόυ Γκόρντον στο αμερικανικό περιοδικό «The Nation», «η ΜIF στην πράξη απετελείτο από δυνάμεις του αμερικανικού Ναυτικού. Οι διοικητές της από το 1991 ως το 2003 είχαν προηγουμένως διατελέσει υποναύαρχοι ή αντιναύαρχοι του 5ου Στόλου. Οι ΗΠΑ συνεισέφεραν τη συντριπτική πλειοψηφία των πλοίων. Ήταν μια ναυτική επιχείρηση των ΗΠΑ».
Αυτό που κανένας δεν μπορούσε να πιστέψει εκείνη τη δεδομένη στιγμή ήταν ότι το λαθρεμπόριο υπέρ του Σαντάμ γινόταν υπό την προστασία των ΗΠΑ, ένα μόλις μήνα προτού η υπερδύναμη εισβάλει στο Ιράκ!
Το κίνητρο της συμπαιγνίας των ΗΠΑ αποκαλύφθηκε από το CNN (2/2/2005): «Απόρρητα έγγραφα [του Στέιτ Ντιπάρτμεντ] αποκαλύπτουν πως οι ΗΠΑ ενώ γνώριζαν, παρέβλεψαν πωλήσεις πετρελαίου που παραβίαζαν το εμπάργκο, ώστε να στηρίξουν τις συμμαχίες τους με τους γείτονες του Ιράκ [Ιορδανία και Τουρκία]». Aλλά και οι Financial Times κινήθηκαν στο ίδιο μήκος κύματος: «Στους traders του πετρελαίου ειπώθηκε ανεπισήμως ότι οι ΗΠΑ άφησαν τα τάνκερ να φύγουν επειδή το Αμμάν χρειαζόταν το πετρέλαιο για να αυξήσει τα στρατηγικά αποθέματά του, εν αναμονή του πολέμου στο Ιράκ».
Αντιμέτωπες με τα συμπεράσματα της έρευνας Βόλκερ, οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ και της Ιορδανίας έχουν αποφύγει να κάνουν οποιοδήποτε σχόλιο.
Σε απόλυτους αριθμούς, το λαθρεμπόριο του Κορ Αλ Αμάγια είχε κοστίσει στο λαό του Ιράκ απώλεια 200 εκ. δολαρίων σε αγαθά ανθρωπιστικής ανάγκης. Όσο για τους πλοιοκτήτες, σύμφωνα με την έκθεση Βόλκερ, η ιορδανική κυβέρνηση είχε για καλό και για κακό εγγυηθεί πλήρη αποζημίωση για κάθε ενδεχόμενη ζημία. Αλλά δεν χρειάστηκε: Και οι επτά εταιρείες πληρώθηκαν τα υπεσχημένα και από τότε ζουν αυτές καλά και ’μεις καλύτερα.
Δεν συνέβη όμως το ίδιο και με τα πλοία. Μέσα στα δυόμιση χρόνια που έχουν μεσολαβήσει από την «επιχείρηση Κορ Αλ Αμάγια», οι πλοιοκτήτες έσπευσαν να αποσύρουν από την αγορά τα περισσότερα απ’ αυτά και να τα πουλήσουν για παλιοσίδερα. Το Argosea, για παράδειγμα, πωλήθηκε στις 22/4/2004 ως σκραπ αντί 7,53 εκ. δολαρίων σε άγνωστους διαλυτές από το Μπαγκλαντές, σύμφωνα με τα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ναυτιλίας. Έτσι ώστε (σχεδόν) τίποτε να μη θυμίζει το ελληνικό έπος του Κορ Αλ Αμάγια...
Όμιλος μεγάλου κυβισμού
Ίσως είναι άγνωστο στους πολλούς ότι ο Παναγιώτης Τσάκος είναι σήμερα ο μεγαλύτερος Έλληνας εφοπλιστής και ένας από τους μεγαλύτερους στον κόσμο. Ο καπετάν-Παναγιώτης από τα Καρδάμυλα της Χίου, σήμερα 69 ετών, αγόρασε το πρώτο του πλοίο το 1970. Ο γιος του, Νίκος Τσάκος, 42 ετών, εκπροσωπεί τη νέα γενιά της ναυτιλίας.
Ο Τσάκος επένδυσε σε νεόκτιστα πλοία και έβαλε την εταιρεία Tsakos Energy Navigation Ltd. (ΤΕΝ) στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. (Η ΤΕΝ είναι επίσης εισηγμένη στα χρηματιστήρια των Βερμούδων και του Όσλο). Το 2004 η εταιρεία παρουσίασε κέρδη 143 εκ. δολάρια (άνοδος 143% από το 2003). Αντιγράφουμε από το site της: «Ο στόλος της ΤΕΝ [μαζί με τα υπό κατασκευήν πλοία της] θα αποτελείται από 38 πλοία, με συνολικό τονάζ 4.1 εκατομμύρια dwt». Ο στόλος του Ομίλου είναι πολύ μεγαλύτερος, το ίδιο και τα κέρδη. Ανέρχεται σε 68 πλοία, συνολικής χωρητικότητας 6,623,815 dwt.
Εκτός από την ΤΕΝ, στον Τσάκο ανήκει επίσης η Tsakos Shipping and Trading (TST), στην οποία ανήκε το πλοίο-πρωταγωνιστής της ιστορίας μας, το Argosea. Αντίθετα με την ΤΕΝ, η TST εξακολουθεί να χρησιμοποιεί παλιά μεταχειρισμένα πλοία.
Να σημειώσουμε τέλος τις υψηλές γνωριμίες του καπετάν-Παναγιώτη. Στην καθέλκυση του νέου πλοίου της εταιρείας «Διόνυσος», τον Ιούλιο του 2005 σε ναυπηγεία της Νότιας Κορέας, «νονός» ήταν η υφυπουργός Πολιτισμού Φάνη Πάλλη Πετραλιά, ενώ το πλοίο ευλόγησε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, ο οποίος, σύμφωνα με την Ελευθεροτυπία, «διατηρεί πολύχρονες και εξαίρετες σχέσεις με τον καπετάν Παναγιώτη Τσάκο». Ο κ. Τσάκος είναι άλλωστε Άρχων Έξαρχος του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
Αυτή είναι η μία όψη του Ομίλου Τσάκου. Υπαρκτή και τιμητική, αλλά μερική. Την άλλη όψη, τη λιγότερο φωτεινή, ΔΕΝ θα τη διαβάσετε στον ελληνικό Τύπο. |